Forlat siden Nasjonal veiviser
ved vold og overgrep

Polski

Strona, na której jesteś – dinutvei.no – to ogólnokrajowy przewodnik opisujący możliwości uzyskania pomocy, informacji i wiedzy na temat gwałtów i przemocy domowej oraz przemocy występującej między byłymi lub obecnymi małżonkami albo partnerami. Strona jest powadzona przez Norweskie Centrum Badań nad Przemocą i Traumą (NKVTS) na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości i Zarządzania Kryzysowego.

Każdy człowiek ma prawo do życia bez strachu i przemocy. Zbyt wielu ludzi żyje w Norwegii wrelacjach, w których występuje przemoc. Przemoc domowa i gwałty nie są sprawą prywatną, lecz czymś, za co odpowiedzialność ponosi całe społeczeństwo.

Istnieje wiele form przemocy – być może nie wiesz, że Ty lub ktoś znajomy jest albo był narażony na przemoc? A może zastanawiasz się, czy sam dopuszczasz się przemocy wobec innych? Wiele osób nie wie dokładnie, czym naprawdę jest przemoc. Więcej na ten temat możesz przeczytać poniżej.

Czy jesteś ofiarą przemocy domowej?

Jak możesz chronić się przed przemocą?

Czy jesteś ofiarą gwałtu lub innej formy wykorzystywania seksualnego?

Typowe reakcje po aktach przemocy i wykorzystywania seksualnego

Czy znasz kogoś, kto żyje w środowisku przemocy?

Czy narażasz kogoś na przemoc i groźby?

Czy jesteś ofiarą przemocy domowej?

Przemoc domowa (nazywana także przemocą ze strony partnera lub przemocą w rodzinie) obejmuje wszelkiego rodzaju przemoc fizyczną i psychiczną oraz groźby między obecnymi i byłymi członkami rodziny, co dotyczy także dzieci, które żyją w domu, gdzie panuje przemoc. Okaleczanie narządów płciowych i przymusowe małżeństwa również wchodzą w zakres tego pojęcia.

Przemoc domowa jest zgodnie z norweskim prawem karalna. Możesz mieć pewność, że te sprawy są poważnie traktowane zarówno przez system wsparcia, jak i policję.

Większość ludzi myśli, że przemoc to bicie, kopanie lub powodowanie obrażeń ciała, jednak istnieje znacznie więcej jej postaci. Przetrzymywanie wbrew woli, maltretowanie, poniżanie, izolowanie lub kontrolowanie to też przykłady przemocy.

Różne formy przemocy, o których zwykle jest mowa, to:

  • Przemoc fizyczna: wszelka przemoc z udziałem kontaktu fizycznego – kopanie, bicie, szarpanie za włosy, gryzienie, drapanie, przytrzymywanie, potrząsanie, popychanie, duszenie. Uwięzienie i izolowanie to również formy przemocy fizycznej.
  • Przemoc psychiczna: używanie słów i głosu, które stanowią groźbę, szkodę, naruszenie wolności albo kontrolę wobec innych. Dyskredytowanie, obojętność i upokarzanie innych to także formy przemocy psychicznej. Przykłady: „zabiję cię”, „nie jesteś nic wart”, „jesteś tak brzydka i tłusta, że nikt nie może cię kochać”.
  • Przemoc materialna: tłuczenie, niszczenie i rzucanie przedmiotami, uderzanie w ściany i drzwi oraz podobne zachowania.
  • Przemoc seksualna: wszelkie formy niewłaściwych zachowań seksualnych. Przykłady: działania lub próby działań wiążących się z fizycznym kontaktem, takie jak dotykanie, obmacywanie, lizanie, ssanie, masturbacja, czynności przypominające stosunek płciowy, stosunek płciowy i gwałcenie, a także działania lub próby działań niewiążących się z kontaktem fizycznym, takie jak rozmowy o seksie, obnażanie się, fotografowanie, filmowanie, podglądanie i pokazywanie pornografii.
  • Przemoc ekonomiczna: kontrola nad finansami innych osób – jednemu z partnerów odmawia się kontroli nad własnymi lub wspólnymi finansami.
  • Przemoc ukryta: przemoc, która „wisi w powietrzu”, szczególny nastrój przed lub po okresie przemocy.
  • Przemoc w celach wychowawczych: kary fizyczne i psychiczne jako element wychowania, mający na celu zmianę zachowań dzieci i młodzieży.

Wiele z tych form jest na mocy norweskiego prawa bezpośrednio zagrożonych karą, podczas gdy inne stanowią naruszenia, które także mogą być karalne, zależnie od ich wagi, częstotliwości lub kontekstu, a także od tego, czy są objęte innymi przepisami prawa, dla przykładu oszustwo. Często zdarza się, że kilka takich zachowań występuje jednocześnie.

Ofiarą przemocy możesz stać się niezależnie od płci. Kobiety są jednak częściej narażone na wielokrotne akty poważnej przemocy i nadużyć seksualnych ze strony swojego partnera, niż mężczyźni.

Niektóre grupy są szczególnie narażone na przemoc w rodzinie. Czynniki, które mogą mieć wpływ na takie narażenie, to płeć, wiek, niepełnosprawność, orientacja seksualna, sytuacja społeczno-ekonomiczna, ciąża, migracja i używanie środków odurzających.

Jak możesz chronić się przed przemocą?

Wiemy, że uwolnienie się od nacechowanego przemocą związku może być trudne. Przemoc często nie ustaje bez pomocy z zewnątrz.

Potrzebujesz pomocy i musisz z kimś porozmawiać, jeśli doznasz urazów, gróźb lub boisz się narażenia na przemoc, albo zastanawiasz się, czy to, z czym masz do czynienia, to przemoc. Tutaj znajdziesz listę programów pomocowych. W przypadku poważnej przemocy lub gróźb, albo jeśli boisz się o swoje życie, musisz skontaktować się z policją pod numerem 02800 lub numerem alarmowym 112. Jeśli chodzi o dzieci lub młodzież, musisz też powiadomić służbę ochrony dzieci (barnevernet).

Dla wielu ofiar przemocy najważniejsze jest nie to, żeby ukarać sprawcę, ale to, żeby przemoc się skończyła. System wsparcia skierowany jest zarówno do osób dopuszczających się przemocy, jak i do tych, które są na nią narażone. Niektórzy potrzebują natomiast pomocy, aby uzyskać ochronę. Policja (politiet) rozważy ewentualne środki ochronne, jeśli spotykasz się z groźbami lub przemocą. Może to mieć między innymi formę systemu alarmowego, zakazu zbliżania lub utajnienia miejsca zamieszkania.

Centra kryzysowe (krisesenter) służą jako ochrona w ostrej fazie przemocy, a także pomagają wielu osobom uwolnić się od pełnych przemocy relacji. Zarówno centra kryzysowe, jak i policja mogą udzielać informacji i wskazówek, a także pomagać w kontaktach zarówno ofiar, jak i sprawców przemocy ze służbą zdrowia,  z pracownikami opieki społecznej (helse- og sosialetaten), poradnią rodzinną (familievernkontor), służbą ochrony dzieci (barnevern), centrami kryzysowymi (krisesenter), prawnikiem, ośrodkiem doradztwa dla ofiar przestępstw (rådgivningskontor for kriminalitetsofre) i innymi osobami, które mogą pomóc.

Jeśli sprawca przemocy jest osobą bliską, często trudno jest powiadomić kogoś o problemach. Wiele ofiar nie jest w stanie samodzielnie się zgłosić, mimo że mają poważne powody, żeby to zrobić. Aby zmniejszyć obciążenie, jakim jest zgłoszenie przemocy, i zdjąć odpowiedzialność z ofiary, policja może w przypadku poważnej przemocy rozpocząć dochodzenie z własnej inicjatywy – niezależnie od tego, czy sobie tego życzy ofiara. Nazywa się to oskarżeniem publicznym.

Czy jesteś ofiarą gwałtu lub innej formy wykorzystywania seksualnego?

Istnieje wiele form wykorzystywania seksualnego – czy zastanawiasz się nad tym, czy  doświadczyłeś   wykorzystywania seksualnego?

Przez wykorzystywanie seksualne rozumie się wszelkie niewłaściwe zachowania seksualne. Wykorzystywanie obejmuje działania lub próby działań wiążących się z fizycznym kontaktem, takie jak dotykanie, obmacywanie, lizanie, ssanie, masturbacja, czynności przypominające stosunek płciowy, stosunek płciowy i gwałcenie, a także działania lub próby działań niewiążących się z kontaktem fizycznym, takie jak rozmowy o seksie, obnażanie się, fotografowanie, filmowanie, podglądanie i pokazywanie pornografii.

Wykorzystywanie odbywa się wbrew woli ofiary albo wtedy, gdy ofiara nie jest w stanie wyrazić zgody. Może przybrać taką formę, że ofiara zostaje oszukana, poddana presji lub zmuszona groźbą do wykonywania czynności wraz z innymi osobami, że musi patrzeć na innych, którzy wykonują czynności seksualne, lub żemusi wykonywać czynności seksualne sama z sobą, kiedy inni na to patrzą. Wykorzystywanie może zdarzyć się każdemu, niezależnie od wieku i płci – i stanowi wykorzystywanie niezależnie od tego, czy ofiara jest pijana, trzeźwa, czy też śpi.

Zgwałcenie i innego rodzaju wykorzystywanie seksualne mogą występować zarówno w bliskiej relacji, jak i poza nią.

Nawet jeśli nie masz pewności, czy Twoje przeżycie było wykorzystywaniem, możesz skontaktować się z instytucją udzielającą pomocy. Dobrze jest również porozmawiać z kimś znajomym o tym, co się stało. Rozmowa o tym może pomóc w ubraniu zdarzenia w słowa, myśli i uczucia. Korzystne może być też uzyskanie wsparcia i wskazówek od innych osób z otoczenia. Być może nie masz pewności, czy należy się zgłosić? W Norwegii masz prawo do trzech godzin  bezpłatnej pomocy prawnika przed podjęciem decyzji, czy należy zgłosić wykorzystywanie seksualne, bez żadnych zobowiązań.

Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym (fastlegen) albo pielęgniarką (helsesøster), centrum dla ofiar napaści (overgrepsmottak), centrum wsparcia dla ofiar kazirodztwa i wykorzystywania seksualnego (Støttesenter mot incest og seksuelle overgrep, SMISO), DIXI lub policją (politiet), aby uzyskać pomoc w zrozumieniu tego, co się stało, przeanalizować doświadczenia lub ewentualnie zgłosić zdarzenie.

Typowe reakcje po aktach przemocy i wykorzystywania seksualnego

Czy czujesz lęk i strach? Czy zastanawiasz się, czy to, co się stało, to naprawdę Twoja wina? Czy sama myśl o tym, co się stało, jest bardzo zawstydzająca? Czy masz trudności ze skupieniem się na małych i dużych zadaniach?

Wszystko to jest zupełnie normalne po doświadczeniu przemocy, niezależnie od tego, czy chodzi o pojedyncze zdarzenie, czy powtarzające się epizody przemocy.

Chociaż nie istnieje jeden konkretny wzór reakcji po doznaniu przemocy, wiele wiemy o tym, jakie ma się najczęściej uczucia i reakcje, gdy jest się jej ofiarą, tak przez krótki, jak i przez długi okres, i zarówno wtedy, gdy mówimy o pojedynczym zdarzeniu, jak i w przypadku przemocy i wykorzystywania rozciągniętego w czasie. Niektóre z nich to:

  • lęk i strach
  • wstyd
  • ponowne przeżywanie tego, co się stało
  • zaburzenia snu
  • samooskarżenia i poczucie winy
  • trudności z koncentracją i pamięcią
  • rozdrażnienie i gniew
  • dolegliwości fizyczne
  • problemy w interakcji z otoczeniem
  • trudności z intymnością i seksualnością
  • smutek
  • zwiększona potrzeba kontroli
  • odrętwienie
  • nieufność
  • bagatelizowanie zdarzenia i wątpliwości co do tego, co tak naprawdę się stało
  • gwałtowne reakcje
  • izolacja
  • samotność, poczucie zupełnego osamotnienia

Zdarza się, że takie reakcje nie ustępują, nawet po długim czasie, a czasami mogą przerodzić się w przypadki kliniczne, takie jak depresja, lęk, zaburzenia odżywiania, zespół stresu pourazowego (PTSD) lub uzależnienie.

Jeśli dolegliwości utrzymują się, ważne jest, aby porozmawiać z kimś albo zwrócić się o profesjonalną pomoc, by przepracować to, co się stało. Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym (fastlegen) albo pielęgniarką (helsesøster), najbliższym centrum dla ofiar napaści (overgrepsmottak) albo centrum kryzysowym (krisesenter) lub z DIXI. Lekarz rodzinny może skierować Cię do psychologa, jeśli tego potrzebujesz.

Czy znasz kogoś, kto żyje w środowisku przemocy?

Wiele osób powinno zgłaszać przemoc, groźby lub ludzi, których się obawiają. Twoje zgłoszenie może stać się ostatnim kawałkiem układanki, którego policji i systemowi wsparcia brakuje, by rozpoznać wzorzec reżimu przemocy.

Jeśli podejrzewasz, że ktoś kogo znasz jest ofiarą przemocy, skontaktuj się z policją (politiet) pod numerem telefonu 02800. Można zachować anonimowość.

Dla dzieci przebywanie w domu, w którym dochodzi do przemocy, może być równie groźne, jak bezpośrednie jej doznawanie. Doświadczanie przemocy w dzieciństwie jest ogromnie szkodliwe, może ona też między innymi powodować u dzieci trwałe urazy. Jeśli niepokoisz się o jakieś dziecko, możesz również zadzwonić na numer alarmowy dla dzieci i młodzieży, (alarmtelefonen for barn og unge), 116 111, powiadomić służbę ochrony dzieci w gminie (barnevernet) lub bezpośrednio policję (politiet) pod numerem telefonu 02800 lub numerem alarmowym 112.

Czy narażasz kogoś na przemoc i groźby?

Jeśli masz porywczą naturę i straszysz innych, bijesz, kopiesz lub grozisz, upokarzasz, naruszasz wolność lub kontrolujesz innych, to jesteś sprawcą przemocy.

Na szczęście możesz uzyskać pomoc, aby się zmienić. Ludzie, którzy narażają innych na przemoc, również potrzebują pomocy. Jeśli przyznasz, że masz problem z przemocą, znajdziesz się bliżej rozwiązania.

Nawet jeśli nie masz pewności, czy chodzi o przemoc, możesz skontaktować się z instytucją udzielającą pomocy (hjelpeapparatet). Dobrze jest również porozmawiać z kimś znajomym o tym, co się stało. Rozmowa o tym może pomóc w ubraniu zdarzenia w słowa, myśli i uczucia. Może to pomóc również Tobie uniknąć dopuszczania się przemocy w przyszłości.